استانداردها و کدهای ASME برای لوله و پایپینگ

انجمن مهندسان مکانیک آمریکا (ASME) و کدها و استانداردهای پایپینگ به‌روزرسانی: ۲۰۲۶

انجمن مهندسان مکانیک آمریکا (American Society of Mechanical Engineers — ASME) در سال ۱۸۸۰ تأسیس شد. ASME علاوه بر فعالیت حرفه‌ای مهندسی، مجموعه گسترده‌ای از کدها و استانداردهای ایمنی و طراحی را منتشر می‌کند؛ از BPVC برای بویلر و مخازن تحت فشار تا سری B31 برای پایپینگ و B36 برای ابعاد لوله.

نام و تاریخچه

تاریخچه شکل‌گیری ASME و توسعه کدهای ایمنی

ASME در سال ۱۸۸۰ در دوره رشد سریع صنایع مکانیکی آمریکا تأسیس شد؛ دوره‌ای که انفجار بویلرها، تفاوت روش‌های ساخت و نبود قواعد فنی یکسان، نیاز به استانداردسازی مهندسی را آشکار کرده بود. بنیان‌گذاران این انجمن گروهی از مهندسان و صنعتگران بودند که هدفشان تبادل دانش و افزایش ایمنی و قابلیت اطمینان تجهیزات مکانیکی بود.

استانداردسازی خیلی زود به یکی از فعالیت‌های اصلی ASME تبدیل شد: این انجمن در ۱۸۸۴ استانداردی برای آزمون بویلر بخار و در ۱۸۸۷ استانداردی درباره ابعاد لوله و انتهای رزوه‌ای منتشر کرد. پس از حوادث جدی بویلر در اوایل قرن بیستم، نخستین ویرایش کد بویلر و مخازن تحت فشار (Boiler and Pressure Vessel Code — BPVC) در ۱۹۱۴ صادر و در ۱۹۱۵ منتشر شد. همین سابقه توضیح می‌دهد چرا ASME امروز مجموعه‌ای از کدهای طراحی، ساخت، بازرسی و استانداردهای ابعادی را پوشش می‌دهد، نه فقط مشخصات یک محصول.

تاریخچه B36

تحول استاندارد ابعادی لوله تا ASME B36.10-2022

تاریخچه B36 نشان می‌دهد که نام‌گذاری NPS، Schedule و جرم اسمی لوله نتیجه یک روند چنددهه‌ای استانداردسازی است، نه مجموعه‌ای از اعداد قراردادی بدون سابقه مهندسی.

۱۹۲۷–۱۹۲۸ASA تشکیل کمیته استانداردسازی ابعاد و متریال لوله‌های فولادی و آهنی را مجاز کرد و نخستین جلسه کمیته در مه ۱۹۲۸ برگزار شد.

۱۹۳۵–۱۹۳۹نخستین نسخه به‌صورت موقت (Tentative) منتشر شد و در ۱۹۳۹ به استاندارد آمریکایی (American Standard) تبدیل شد.

۱۹۷۸–۱۹۹۶ابعاد SI و رابطه جرم برحسب kg/m اضافه شدند و در ویرایش ۱۹۹۶ شناسه بدون‌بُعد DN در جدول‌ها تثبیت شد.

۲۰۱۸جدول 2-1 برای بعضی سایزهای کوچک با ردیف‌های Schedule 160 و XXS توسعه یافت.

۲۰۲۲قواعد گردکردن SI، جرم‌های محاسبه‌شده و برخی ضخامت‌های اسمی از NPS 8 تا NPS 28 بازنگری شدند. جزئیات فنی در صفحه ASME B36.10-2022 آمده است.

نقش استانداردها و مدارک

کد (Code)، استاندارد (Standard) و مشخصات فنی (Specification) یک معنا ندارند

کد طراحی (Code)

چارچوب ایمنی سیستم را برای طراحی، جنس و گرید فولاد، ساخت، نصب، بازرسی و آزمون تعیین می‌کند؛ مانند ASME B31.1 و ASME B31.3.

استاندارد ابعادی (Dimensional Standard)

ابعاد و نام‌گذاری مشترک محصول را استاندارد می‌کند؛ مانند ASME B36.10M برای لوله فولادی و ASME B36.19M برای لوله زنگ‌نزن.

استاندارد اجزا (Component Standard)

ابعاد، رده فشار، جنس و گرید فولاد و الزامات محصولاتی مانند فلنج، فیتینگ و شیر را پوشش می‌دهد؛ گروه ASME B16 در این گروه قرار می‌گیرد.

مشخصات جنس و گرید (Material Specification)

گرید، ترکیب شیمیایی، خواص مکانیکی، عملیات حرارتی و آزمون محصول را مشخص می‌کند. در BPVC بسیاری از مشخصات ASTM با پیشوند SA/SB پذیرفته می‌شوند.

قواعد صلاحیت (Qualification Rules)

برای تأیید روش و نیروی انسانی جوشکاری، لحیم‌کاری و اتصال استفاده می‌شود؛ مرجع رایج ASME BPVC Section IX است.

ملاحظات فنی انتخاب استاندارد

نقش هر استاندارد در تصمیم‌های مهندسی

نسخه قابل دانلودMANIK TRADING

دانلود جدول

استاندارد یا کد	چه چیزی را مشخص می‌کند	کاربرد در پروژه	چه چیزی را مشخص نمی‌کند
ASME B31.1	کد پایپینگ نیروگاهی	تنش، ساپورت، ساخت، آزمون و مرز پایپینگ خارجی بویلر (Boiler External Piping)	استاندارد ابعادی یا مشخصات فنی محصول جنس و گرید
ASME B31.3	کد پایپینگ فرایندی	نوع سرویس سیال (Fluid Service)، طراحی فشار، ساخت، NDE و آزمون نشتی (Leak Test)	برگه اطلاعات فنی فرایندی یا کلاس پایپینگ (Piping Class)
ASME B36.10M	ابعاد لوله فولادی کربنی و آلیاژی	NPS، OD، رده ضخامت (Schedule)، WT و جرم اسمی	گرید، فشار مجاز یا خوردگی مجاز
ASME B36.19M	ابعاد لوله زنگ‌نزن	NPS، OD و رده ضخامت (Schedule)های دارای پسوند S	مشخصات جنس و گرید در ASTM A312 / ASTM A358
ASME B16.5 و ASME B16.47	فلنج و رده فشار–دما	انتخاب ابعاد فلنج و کلاس فشار	محاسبه تنش کل خط
ASME B16.9 و ASME B16.11	فیتینگ جوشی و فورج	ابعاد و نوع اتصال زانو، سه‌راهی و فیتینگ	کد ساخت سیستم
ASME BPVC II / IX	داده جنس و گرید فولاد و صلاحیت جوش	تنش مجاز طراحی (Allowable Stress) و WPS/PQR/WPQ	کد پایپینگ تعیین‌شده برای پروژه

شماره و سال انتشار استاندارد مورد استفاده باید با مشخصات فنی و الزامات قرارداد پروژه تطبیق داده شود.

زنجیره طراحی

رابطه شرایط سرویس با استانداردها و مدارک مهندسی

۱. محدوده سیستم و سرویس

نیروگاهی، فرایندی، خط انتقال، تبرید، هیدروژن یا سرویس ساختمانی؛ انتخاب مجموعه کدهای B31 از این مرحله آغاز می‌شود.

۲. مبانی طراحی (Design Basis)

فشار و دمای طراحی، سیال، خوردگی، چرخه، بارهای خارجی، عمر طراحی (Design Life) و الزامات قانونی ثبت می‌شوند.

۳. کد طراحی حاکم

کد طراحی تعیین‌شده برای پروژه روابط طراحی، تنش مجاز، الزامات ساخت، دامنه آزمون‌های غیرمخرب (NDE) و نوع آزمون را تعیین می‌کند.

۴. استانداردهای ابعادی و اجزا

B36 برای لوله (Pipe) و B16 برای فلنج، فیتینگ و شیر، چارچوب ابعادی مشترکی برای طراحی، ساخت و کنترل محصول فراهم می‌کنند.

۵. مشخصات جنس، گرید و مدارک فنی محصول

ASTM/ASME SA، گرید، رده ضخامت (Schedule)/WT، روش ساخت، عملیات حرارتی (Heat Treatment)، آزمون‌های غیرمخرب (NDE)، گواهی آزمون کارخانه (MTC) و بازرسی ثالث باید صریح باشند.

نمونه کاربرد

نمونه‌هایی از ارتباط استانداردها و مدارک مهندسی

نسخه قابل دانلودMANIK TRADING

دانلود جدول

کاربرد	کد طراحی	ابعاد لوله	جنس و گرید نمونه	اجزا و جوش
خط بخار نیروگاه	B31.1	B36.10M	SA-106 Gr.B / SA-335 P22	B16.5, B16.9, BPVC IX
خط فرایندی پالایشگاه	B31.3	B36.10M	A106 Gr.B / A333 Gr.6 / A335	B16.5, B16.9, BPVC IX
خط زنگ‌نزن دارویی	B31.3	B36.19M	A312 TP316L	B16.5/B16.9، الزامات بهداشتی پروژه

نمونه‌ها صرفاً ساختار فنی موضوع را نشان می‌دهند؛ مشخصات متریال پایپینگ (Piping Material Specification) و الزامات کارفرما مبنای پروژه هستند.

مرز مهم: درج ASME B31.3 روی نقشه، به‌تنهایی مشخصات فنی محصول لوله نیست. استاندارد محصول، گرید، ابعاد، روش ساخت، عملیات حرارتی، آزمون و مدارک، الزامات مستقل تعریف فنی محصول هستند.

منابع فنی

ویرایش‌های رسمی بررسی‌شده

ASME — History of StandardsASME

ASME B31.1 — 2024ASME

ASME B31.3 — 2024ASME

ASME B36.10M — 2022ASME

ASME B36.19M — 2022ASME

ASME Codes & StandardsASME

کدها و استانداردهای ASME در صنعت لوله و تجهیزات تحت فشار نقش‌های متفاوتی دارند: BPVC برای بویلر و مخازن تحت فشار، B31 برای پایپینگ و سری‌های B16 و B36 برای اجزا و ابعاد. الزامات طراحی هر پروژه از کد حاکم، مبانی طراحی (Design Basis) و مشخصات فنی همان پروژه استخراج می‌شود.

ASME codes and standards for pipe and piping

American Society of Mechanical Engineers (ASME): codes and standards for piping Updated: 2026

The American Society of Mechanical Engineers (ASME) was founded in 1880. In addition to its professional engineering role, ASME publishes major safety and design codes and standards, including the BPVC, the B31 piping codes and B36 pipe-dimensional standards.

Name and history

How did ASME develop from the industrial age into safety codes?

ASME was founded in 1880 by engineers and industrialists including Henry R. Worthington, Alexander Lyman Holley and John Edson Sweet. Early priorities included standardizing machines, parts and work practices to improve safety, reliability and industrial efficiency.

ASME issued its first steam-boiler test standard in 1884 and a pipe-dimension/thread standard in 1887. Following severe boiler explosions in the early twentieth century, the first Boiler and Pressure Vessel Code edition was issued in 1914 and published in 1915. This history explains why ASME today covers design and safety rules, not just product specifications.

B36 history

Evolution of pipe dimensions to ASME B36.10-2022

The B36 history shows that NPS, schedule designations and nominal pipe mass developed through decades of dimensional standardization rather than appearing as isolated commercial numbers.

1927–1928ASA authorized a sectional committee for standardizing wrought steel and wrought iron pipe dimensions and materials, with the first committee meeting held in May 1928.

1935–1939The first issue appeared as a tentative American Standard and became an American Standard in 1939.

1978–1996SI dimensions and a kg/m plain-end mass equation were added; the 1996 edition identified metric pipe with the dimensionless DN designator.

2018Table 2-1 was expanded for selected small sizes with additional Schedule 160 and XXS entries.

2022SI rounding rules, calculated mass listings and selected nominal walls from NPS 8 through NPS 28 were revised. See the dedicated ASME B36.10-2022 reference page.

Document types

Code, standard and specification are not interchangeable

Design code

Provides the system safety framework for design, materials, fabrication, erection, examination and testing; examples are ASME B31.1 and ASME B31.3.

Dimensional standard

Creates a common dimensional language, such as ASME B36.10M for wrought steel pipe and ASME B36.19M for stainless steel pipe.

Component standard

Defines product requirements for flanges, fittings and valves; the ASME B16 family is the common example.

Material specification

Defines grade, chemistry, mechanical properties, heat treatment and product tests. BPVC adopts many ASTM specifications with SA/SB designations.

Qualification rules

Qualify joining procedures and personnel; ASME BPVC Section IX is a common reference for welding and brazing qualifications.

Standard selection guide

Which standard should be used for each engineering decision?

DownloadableMANIK TRADING

Download table

Document	Primary role	Typical project decision	Does not replace
ASME B31.1	Power piping code	Stress, supports, fabrication, testing and boiler-external-piping boundaries	Material technical product definition
ASME B31.3	Process piping code	Fluid service, pressure design, fabrication, NDE and leak test	Process datasheet or piping class
ASME B36.10M	Wrought steel pipe dimensions	NPS, OD, Schedule, wall and nominal mass	Grade or allowable pressure
ASME B36.19M	Stainless pipe dimensions	NPS, OD and S-suffix schedules	A312/A358 material specification
ASME B16.5 and ASME B16.47	Flanges and pressure-temperature ratings	Flange dimensions and class	Whole-system stress analysis
ASME B16.9 and ASME B16.11	Wrought and forged fittings	Elbow, tee and fitting geometry	Governing construction code
ASME BPVC II / IX	Material data and welding qualification	Allowable stress and WPS/PQR/WPQ	Piping code selection

MANIK TRADING analytical table; use the editions invoked by the project.

Design chain

From service definition to governing standards and documents

1. System and service scope

Power, process, pipeline, refrigeration, hydrogen or building service; this drives the B31 family selection.

2. Design basis

Design pressure and temperature, fluid, corrosion, cycles, external loads, design life and jurisdiction are recorded.

3. Governing design code

The code controls design equations, allowable stresses, fabrication, examination and testing.

4. Dimensional and component standards

B36 defines pipe dimensions while B16 provides common flange, fitting and valve standards.

5. Material, grade and product documentation

Product specification, grade, schedule/wall, manufacture, heat treatment, NDE, MTC and inspection must be stated.

Application examples

Three practical document routes

DownloadableMANIK TRADING

Download table

Service	Design code	Pipe dimensions	Example material	Components and welding
Power-plant steam	B31.1	B36.10M	SA-106 Gr.B / SA-335 P22	B16.5, B16.9, BPVC IX
Refinery process line	B31.3	B36.10M	A106 Gr.B / A333 Gr.6 / A335	B16.5, B16.9, BPVC IX
Pharmaceutical stainless line	B31.3	B36.19M	A312 TP316L	B16.5/B16.9 plus hygienic requirements

Examples illustrate the technical structure only; the project piping material specification governs.

Important boundary: a drawing note that says ASME B31.3 is not a complete pipe product definition. Product specification, grade, dimensions, manufacture, heat treatment, testing and documentation remain necessary.

Technical sources

Official editions checked