EN 10216؛ مجموعه استاندارد تیوبهای فولادی بدون درز تحت فشار
EN 10216 نام یک استاندارد منفرد نیست، بلکه مجموعهای از استانداردهای اروپایی برای شرایط تحویل فنی تیوبهای فولادی بدون درز مورد استفاده در سرویسهای تحت فشار است. انتخاب بخش درست این مجموعه به دمای طراحی، نوع فولاد، خواص موردنیاز و محیط سرویس وابسته است.
ساختار مجموعه EN 10216
دانلود جدول
| بخش | موضوع اصلی | نمونه کاربرد |
|---|---|---|
| EN 10216-1 | تیوب فولاد غیرآلیاژی با خواص مشخص در دمای محیط | پایپینگ و تجهیزات تحت فشار در دمای معمول |
| EN 10216-2 | فولاد غیرآلیاژی و آلیاژی با خواص مشخص در دمای بالا | بویلر، بخار، مبدل حرارتی و پایپینگ داغ |
| EN 10216-3 | فولاد آلیاژی ریزدانه قابل جوشکاری | تجهیزات فشار با نیاز به استحکام و چقرمگی بالاتر |
| EN 10216-4 | فولاد غیرآلیاژی و آلیاژی برای دمای پایین | سرویسهای سرد و زیر صفر |
| EN 10216-5 | تیوب فولاد زنگنزن | محیط خورنده، فرآیند شیمیایی و سرویسهای خاص |
EN 10216-2 P235GH TC2 دقیقاً چیست؟
EN 10216-2:2024 شرایط تحویل فنی تیوبهای فولادی بدون درز برای کاربردهای تحت فشار و دمای بالا را در دو دسته آزمون تعیین میکند. P235GH با شماره فولاد 1.0345 یکی از گریدهای فولاد کربنیِ بدون آلیاژ این استاندارد است. عبارت TC2 گرید جداگانهای نیست؛ دسته و دامنه آزمون و بازرسی محصول را مشخص میکند.
دانلود جدول
| جزء نامگذاری | مفهوم فنی |
|---|---|
| P | فولاد برای کاربردهای تحت فشار |
| 235 | حداقل استحکام تسلیم 235 MPa برای ضخامت دیواره تا 16 mm |
| GH | ویژگیهای تعریفشده برای کار در دمای بالا |
| 1.0345 | شماره فولاد در نظام شمارهگذاری اروپایی |
| TC2 | دسته آزمون 2؛ سطح بازرسی و آزمون گستردهتر از TC1 |
ترکیب شیمیایی P235GH
مقادیر زیر خلاصه آنالیز ذوب در جدول ترکیب شیمیایی نسخه 2024 هستند. آنالیز محصول، حدود مجاز انحراف و گزینههای تکمیلی باید از متن استاندارد و گواهی آزمون کارخانه کنترل شوند.
دانلود جدول
| عنصر | حد جرمی | عنصر | حد جرمی |
|---|---|---|---|
| C | ≤ 0.16% | Si | ≤ 0.35% |
| Mn | ≤ 1.20% | P | ≤ 0.025% |
| S | ≤ 0.010% | Cr | ≤ 0.30% |
| Mo | ≤ 0.08% | Ni | ≤ 0.30% |
| Al total | ≥ 0.020% | Cu | ≤ 0.30% |
| Nb | ≤ 0.020% | Ti | ≤ 0.040% |
| V | ≤ 0.020% | Cr+Cu+Mo+Ni | ≤ 0.70% |
خواص مکانیکی در دمای محیط
دانلود جدول
| ضخامت دیواره، T | حداقل تسلیم | استحکام کششی | حداقل ازدیاد طول |
|---|---|---|---|
| T ≤ 16 mm | 235 MPa | 360–500 MPa | طولی 25%؛ عرضی 23% |
| 16 < T ≤ 40 mm | 225 MPa | ||
| 40 < T ≤ 60 mm | 215 MPa |
در جدول ۴ نسخه 2024، تأیید آزمون ضربه برای ضخامت دیواره T ≥ 16 mm الزامی است. برای حالتهای دیگر، گزینه ۴ (Option 4) تأیید انرژی ضربه را طبق گروه آزمون فعال میکند و گزینه ۵ (Option 5) آزمون ضربه طولی در -10 °C را برای گریدهای بدون آلیاژ درخواست میکند. جهت نمونه و دمای آزمون باید با جدول ۴، بند 10.2.2.4 و الزامات فنی حاکم تطبیق داده شوند. مقادیر طراحی در دمای بالا نیز باید از استاندارد طراحی مربوط به سیستم استخراج شوند، نه از حداقلهای دمای محیط.
وضعیت تحویل و عملیات حرارتی P235GH
حالت تحویل پایه P235GH با کد +N، حاصل نرمالسازی (Normalizing) است. محدوده آستنیتهکردن در نسخه 2024 برابر 880 °C تا 940 °C و محیط سردکردن هوا است. تیوب به روش بدون درز ساخته میشود و میتواند پیش از عملیات حرارتی گرمنهایی یا سردنهایی باشد؛ وضعیت ساخت و عملیات حرارتی بخشی از تعریف فنی محصول است.
شرایط عملیات حرارتی گریدهای EN 10216-2:2024
جدول زیر ساختار و دادههای فنی جدول ۱ نسخه جاری را برای گریدهای پوششدادهشده در EN 10216-2:2024 یکجا نشان میدهد. علائم وضعیت تحویل و دماها بر مبنای همان استاندارد حفظ شدهاند.
دانلود جدول
| گرید فولاد | شماره فولاد | وضعیت عملیات حرارتی | دمای آستنیتهکردن | محیط سردکردن | دمای عملیات برگشت | محیط سردکردن پس از عملیات برگشت |
|---|---|---|---|---|---|---|
| P195GH | 1.0348 | +Nᵇ | 880 °C تا 940 °C | هوا | — | — |
| P235GH | 1.0345 | +Nᵇ | 880 °C تا 940 °C | هوا | — | — |
| P265GH | 1.0425 | +Nᵇ | 880 °C تا 940 °C | هوا | — | — |
| 20MnNb6 | 1.0471 | +Nᵇ | 900 °C تا 960 °C | هوا | — | — |
| 16Mo3 | 1.5415 | +Nᵇ | 890 °C تا 950 °C | هوا | — | — |
| 8MoB5-4 | 1.5450 | +Nᵇ | 920 °C تا 960 °C | هوا | — | — |
| 14MoV6-3 | 1.7715 | +NTᵇᶜ | 930 °C تا 990 °C | هوا | 680 °C تا 730 °C | هوا |
| 10CrMo5-5 | 1.7338 | +NTᵇᶜ | 900 °C تا 960 °C | هوا | 650 °C تا 750 °C | هوا |
| 13CrMo4-5 | 1.7335 | +NTᵇᶜ | 900 °C تا 960 °C | هوا | 660 °C تا 730 °C | هوا |
| 10CrMo9-10 | 1.7380 | +NTᵇᶜ | 900 °C تا 960 °C | هوا | 680 °C تا 750 °C | هوا |
| 11CrMo9-10 | 1.7383 | +QT | 900 °C تا 960 °C | هوا یا مایع | 680 °C تا 750 °C | هوا |
| 25CrMo4 | 1.7218 | +QT | 860 °C تا 900 °C | هوا یا مایع | 620 °C تا 680 °C | هوا |
| 20CrMoV13-5-5 | 1.7779 | +QT | 980 °C تا 1030 °C | هوا یا مایع | 680 °C تا 730 °C | هوا |
| 15NiCuMoNb5-6-4 | 1.6368 | +NTᶜ | 880 °C تا 980 °C | هوا | 580 °C تا 680 °C | هوا |
| 7CrWVMoNb9-6 | 1.8201 | +NTᵈ | 1040 °C تا 1080 °C | هوا | 730 °C تا 780 °C | هوا |
| 7CrMoVTiB10-10 | 1.7378 | +NTᵈ | 980 °C تا 1020 °C | هوا | 730 °C تا 770 °C | هوا |
| X11CrMo5+I | 1.7362+I | +I | 890 °C تا 950 °C | اتمسفر کوره | — | — |
| X11CrMo5+NT1 | 1.7362+NT1 | +NT1 | 930 °C تا 980 °C | هوا | 730 °C تا 770 °C | هوا |
| X11CrMo5+NT2 | 1.7362+NT2 | +NT2ᶜ | 930 °C تا 980 °C | هوا | 710 °C تا 750 °C | هوا |
| X11CrMo9-1+I | 1.7386+I | +I | 950 °C تا 980 °C | اتمسفر کوره | — | — |
| X11CrMo9-1+NT | 1.7386+NT | +NTᶜ | 890 °C تا 950 °C | هوا | 720 °C تا 800 °C | هوا |
| X10CrMoVNb9-1 | 1.4903 | +NTᶜ | 1040 °C تا 1090 °C | هوا | 730 °C تا 780 °C | هوا |
| X10CrWMoVNb9-2 | 1.4901 | +NTᶜ | 1040 °C تا 1090 °C | هوا | 730 °C تا 780 °C | هوا |
| X11CrMoWVNb9-1-1 | 1.4905 | +NTᶜ | 1040 °C تا 1080 °C | هوا | 740 °C تا 780 °C | هوا |
| X20CrMoV11-1 | 1.4922 | +NTᶜ | 1020 °C تا 1080 °C | هوا | 730 °C تا 780 °C | هوا |
| X10CrSiCuMoNi9-2-1 | 1.7392 | +NTᶜ | 910 °C تا 950 °C | هوا | 730 °C تا 770 °C | هوا |
| X12CrCoWVNb12-2-2 | 1.4915 | +NTᶜ | 1040 °C تا 1080 °C | هوا | 760 °C تا 800 °C | هوا |
| X13CrCoWMoVNbBN11-2-2 | 1.4965 | +NTᶜ | 1070 °C تا 1170 °C | هوا | 760 °C تا 800 °C | هوا |
| X10CrMoVNb11 | 1.4927 | +NTᶜ | 1060 °C تا 1100 °C | هوا | 750 °C تا 790 °C | هوا |
- +N
- نرمالسازی (Normalizing)
- +NT
- نرمالسازی (Normalizing) + عملیات برگشت (Tempering)
- +QT
- کوئنچ (Quenching) + عملیات برگشت (Tempering)
- +I
- آنیل همدما (Isothermal Annealing)
- علامت b شامل شکلدهی همراه با نرمالسازی (Normalizing Forming) است که در نسخه 2024 بازه 880 °C تا 1000 °C برای آن ذکر شده است.
- برای گریدهای دارای علامت c، در ضخامت دیواره T > 10 mm یا نسبت T/D > 0.15 ممکن است کوئنچ (Quenching) و عملیات برگشت (Tempering) لازم شود.
- برای علامت d آستانه ضخامت T > 16 mm است.
- در این حالت نام گرید با +QT تکمیل میشود.
منبع جدول: EN 10216-2:2024، جدول ۱ — شرایط عملیات حرارتی (Table 1 — Heat Treatment Conditions)؛ نسخه ملی SIST EN 10216-2:2025، منطبق با EN 10216-2:2024.
الزامات بازرسی و آزمون در TC1 و TC2
در EN 10216-2:2024، «دسته آزمون» (Test Category) طبقهبندیای است که دامنه و سطح بازرسی و آزمون را تعیین میکند. برای گریدهای بدون آلیاژ مانند P235GH، TC1 یا TC2 بخشی از تعریف استانداردی محصول و مبنای بازرسی آن است. تفاوت این دو دسته در جنس یا ترکیب شیمیایی فولاد نیست؛ تفاوت در دامنه و سطح بازرسی و آزمون محصول است.
دانلود جدول
| آزمون یا بازرسی | TC1 | TC2 | دامنه فنی / مرجع |
|---|---|---|---|
| آنالیز ذوب (Cast Analysis) | آزمون الزامی | آزمون الزامی | ترکیب شیمیایی ذوب با جدول 2 کنترل میشود. |
| آزمون کشش در دمای محیط | آزمون الزامی | آزمون الزامی | مقادیر ReH/Rp0.2، Rm و ازدیاد طول با جدول 4 تطبیق داده میشوند. |
| آزمون تختکردن یا کشش حلقهای | طبق شرایط ابعادی و برنامه آزمون | طبق شرایط ابعادی و برنامه آزمون | روش دقیق با ابعاد تیوب و جدول بازرسی استاندارد تعیین میشود. |
| آزمون گشادکردن با سنبه یا انبساط حلقهای | طبق شرایط ابعادی و برنامه آزمون | طبق شرایط ابعادی و برنامه آزمون | برای ارزیابی شکلپذیری تیوب مطابق روشهای مرجع استاندارد اجرا میشود. |
| آزمون ضربه | طبق جدول 4 و گزینههای استاندارد | طبق جدول 4 و گزینههای استاندارد | در نسخه 2024، تأیید ضربه برای T ≥ 16 mm الزامی است؛ گزینههای 4 و 5 شرایط تکمیلی را پوشش میدهند. |
| کنترل نشتی (Leak Tightness) | الزام پایه | الزام پایه | روش مجاز کنترل نشتی طبق بند 8.4.2.1 و گزینه 7 مشخص میشود. |
| بازرسی ابعادی و چشمی | الزام پایه | الزام پایه | ابعاد، تلرانسها، ظاهر و وضعیت سطح باید با استاندارد و الزامات فنی حاکم منطبق باشند. |
| آزمون غیرمخرب عیوب طولی | جزو برنامه پایه TC1 نیست | جزو برنامه NDT دسته 2 | یکی از تفاوتهای عملی مهم TC2 است؛ روش آزمون با بند 11.11.1 و گزینه 16 کنترل میشود. |
| آزمون غیرمخرب عیوب عرضی | جزو برنامه پایه TC1 نیست | با گزینه 8 | در صورت نیاز پروژه برای تیوبهای TC2 در صورت اعمال گزینه مربوط (Option) فعال میشود. |
| آزمون غیرمخرب عیوب لایهای | جزو برنامه پایه TC1 نیست | با گزینه 9 | در صورت نیاز پروژه برای تیوبهای TC2 در صورت اعمال گزینه مربوط (Option) فعال میشود. |
واحد آزمون و نمونهبرداری در TC2
بند ۱۰ استاندارد، تشکیل واحد آزمون (Test Unit) و انتخاب نمونه را جدا از نام گرید تعریف میکند. در عمل، تیوبهای یک واحد آزمون باید از نظر متغیرهای مربوط مانند ابعاد مشخصشده، گرید و ذوب، فرآیند ساخت و وضعیت عملیات حرارتی مطابق الزامات همان بند گروهبندی شوند. تعداد تیوبهای هر واحد آزمون و تعداد نمونههای موردنیاز از بند 10.1 و Table 14 ویرایش حاکم استخراج میشود؛ این مقادیر میان ویرایشها باید جداگانه کنترل شوند.
دانلود جدول
| موضوع | چه چیزی باید کنترل شود؟ | مرجع در EN 10216-2:2024 |
|---|---|---|
| تشکیل واحد آزمون | همگنی گرید، ذوب، ابعاد، فرآیند ساخت و وضعیت عملیات حرارتی طبق شرایط استاندارد | Clause 10.1 |
| فرکانس و تعداد نمونه | تعداد تیوبهای واحد آزمون و تعداد نمونه بر اساس دسته آزمون و نوع آزمون | Clause 10.1 / Table 14 |
| آمادهسازی نمونه | محل، جهت و آمادهسازی نمونههای کشش، ضربه و آزمونهای شکلپذیری | Clause 10.2 |
آزمونها، NDT و کنترل نشتی
در TC2، برنامه آزمون غیرمخرب شامل کنترل ناپیوستگیهای طولی است و گزینههای ۸ و ۹ بهترتیب کنترل ناپیوستگیهای عرضی و لایهای را در صورت نیاز پروژه اضافه میکنند. نسخه 2024 برای این حوزه به مجموعه EN ISO 10893 ارجاع میدهد: EN ISO 10893-3 برای آزمون شار نشتی عیوب طولی/عرضی در تیوبهای فرومغناطیس، EN ISO 10893-10 برای آزمون فراصوت عیوب طولی/عرضی، EN ISO 10893-8 برای عیوب لایهای و EN ISO 10893-1 برای کنترل الکترومغناطیسی نشتی. گزینه ۱۶ امکان تعیین روش NDT را در تعریف فنی محصول فراهم میکند. صلاحیت پرسنل سطح ۱ و ۲ باید مطابق ISO 11484:2019 یا EN ISO 9712:2022 و سطح ۳ مطابق EN ISO 9712:2022 باشد. برای توضیح کاربرد روشها در بازرسی لوله و تیوب، به آزمونهای غیرمخرب لوله فولادی (NDT) مراجعه کنید.
گزینههای (Options) مؤثر بر آزمون و بازرسی
دانلود جدول
| گزینه | موضوع | اثر فنی گزینه (Option) |
|---|---|---|
| Option 3 | آنالیز محصول (Product Analysis) | درخواست آنالیز محصول علاوه بر آنالیز ذوب. |
| Option 4 / 5 | آزمون ضربه | تأیید انرژی ضربه طبق گروه آزمون یا آزمون طولی در -10 °C برای فولاد بدون آلیاژ. |
| Option 6 | خواص در دمای بالا | تأیید Rp0.2 در دمای آزمون تعیینشده. |
| Option 8 / 9 | NDT تکمیلی TC2 | کنترل عیوب عرضی و لایهای. |
| Option 13 | گواهی بازرسی 3.2 | الزام گواهی EN 10204 3.2 بهجای گواهی پایه. |
| Option 15 / 16 | ضخامت و روش NDT | اندازهگیری ضخامت دور از انتها و تعیین روش NDT. |
| Option 19 | شناسایی مثبت جنس (PMI) | الزام شناسایی مثبت جنس؛ این گزینه در ویرایش 2024 در فهرست گزینهها آمده است. |
اطلاعات اجباری تعریفشده در بند 6 (Clause 6)
جرم، طول کل یا تعداد و واژه Tube تعریف میشود.
قطر خارجی D و ضخامت دیواره T بهصورت عددی نوشته شود؛ T در این استاندارد نماد رسمی ضخامت دیواره و معادل مفهومی WT در کاربرد عمومی سایت است.
EN 10216-2:2024 — P235GH (1.0345) درج شود.
TC1 یا TC2 بخشی از تعریف محصول است.
نوع گواهی EN 10204، طول، آمادهسازی انتها، NDT، فشار آزمون، PMI و حفاظت سطحی در صورت اعمال الزامات تکمیلی تعریف میشوند.
کاربردها و محدودیتها
این گرید برای تیوبهای بدون درز تحت فشار با خواص تعریفشده در دمای بالا بهکار میرود؛ از جمله بخشهایی از بویلر، اکونومایزر، مبدل حرارتی و خطوط سیال گرم. انتخاب نهایی فقط با نام گرید انجام نمیشود: فشار و دمای طراحی، خوردگی، خزش، روش جوشکاری، ضخامت، کد طراحی و الزامات بازرسی باید همزمان بررسی شوند.
دانلود جدول
| مرجع یا گرید | رابطه با P235GH | قاعده جایگزینی |
|---|---|---|
| DIN 17175 ST35.8 | نام قدیمی رایج بازار برای تیوب بویلر | معادل دقیق فرض نشود؛ نسخه، خواص، تحویل و آزمون بررسی شود. |
| ASTM A106 Gr.B | لوله بدون درز کربنی برای سرویس دمای بالا در نظام ASTM | استاندارد، شیمی، خواص و آزمون متفاوت است؛ جایگزینی نیازمند تأیید مهندسی است. |
| ASTM A333 | گروه استانداردهای لوله برای سرویس دمای پایین | برای نیاز ضربه دمای پایین انتخاب میشود و جایگزین مستقیم P235GH نیست. |
ابعاد؛ تفاوت EN 10216 با EN 10220
EN 10216 شرایط تحویل فنی محصول را پوشش میدهد. EN 10220 مرجع ابعاد و جرم واحد طول لولههای فولادی است. در تعریف ابعادی محصول، OD و WT بهصورت عددی بیان میشوند؛ سریهای ابعادی و جرم واحد طول در EN 10220 مرجع جداگانه دارند.
دانلود جدول
| موضوع | مرجع اصلی |
|---|---|
| گرید، ترکیب، خواص، آزمون و تحویل | بخش مربوط از EN 10216 |
| سری ابعادی و جرم واحد طول | EN 10220 یا ابعاد عددی مشخصشده |
| گواهی بازرسی | EN 10204، معمولاً نوع تعیینشده در PO |
| طراحی تجهیزات فشار | کد طراحی پروژه مانند EN 13480، EN 12952 / EN 12953 یا مرجع مصوب |
گواهی EN 10204 و ردیابی
گواهی 3.1 در مستندسازی صنعتی متداول است؛ نوع گواهی بخشی از مبنای بازرسی و ردیابی محصول است. MTC باید سازنده، استاندارد، گرید، ابعاد، شماره ذوب (Heat Number)، وضعیت تحویل، آنالیز شیمیایی، خواص مکانیکی و نتایج آزمونهای لازم را نشان دهد. در گواهی 3.2، تأیید طرف مستقل یا نماینده تعیینشده نیز به مدارک بازرسی افزوده میشود.
ساختار بخشهای EN 10216 و دامنه کاربرد
انتخاب بخش (Part) در مجموعه EN 10216 از نوع فولاد و محدوده دمایی خواص موردنیاز ناشی میشود: بخش 1 (Part 1) برای فولادهای بدون آلیاژ با خواص دمای محیط، بخش 2 (Part 2) برای فولادهای بدون آلیاژ و آلیاژی با خواص دمای بالا، بخش 3 (Part 3) برای فولادهای آلیاژی ریزدانه، بخش 4 (Part 4) برای خواص دمای پایین و بخش 5 (Part 5) برای فولاد زنگنزن است.
تفاوت EN 10216-1 و EN 10216-2
دانلود جدول
| عامل | EN 10216-1 | EN 10216-2 |
|---|---|---|
| خواص هدف | خواص مشخص در دمای محیط | خواص مشخص در دمای بالا |
| مواد | فولاد غیرآلیاژی | فولاد غیرآلیاژی و آلیاژی |
| کاربرد متداول | سرویس فشار در دمای معمول | بویلر، بخار و سرویس داغ |
سؤالات متداول
آیا EN 10216-2 جایگزین DIN 17175 شده است؟
بله. DIN 17175 استاندارد قدیمی و کنارگذاشتهشدهای است و EN 10216-2 مسیر استانداردی جاری برای تیوبهای فولادی بدون درز تحت فشار با خواص مشخص در دمای بالا است. در استانداردها، مدارک فنی و پروژههای جدید، EN 10216-2 بهجای ارجاع قدیمی DIN 17175 بهکار میرود.
آیا P235GH TC2 را میتوان بهجای ST35.8 پیشنهاد کرد؟
در بسیاری از کاربردهای رایج بویلر، دیگ بخار، مبدل حرارتی و تجهیزات تحت فشار، بله. P235GH TC2 جانشین امروزی و همکاربرد رایج ST35.8 است و در بازار ایران توسط بسیاری از مشتریان و پروژهها پذیرفته میشود. پذیرش نهایی باید با مشخصات پروژه، شرایط طراحی، ابعاد، وضعیت تحویل، آزمونها و تأیید مشتری یا مشاور هماهنگ باشد.
TC2 چه چیزی به مشخصات P235GH اضافه میکند؟
TC2 ترکیب شیمیایی یا نام گرید P235GH را تغییر نمیدهد؛ دامنه بازرسی و آزمون را گستردهتر میکند و بهویژه NDT مربوط به ناپیوستگیهای طولی را در برنامه دسته آزمون ۲ قرار میدهد. ابعاد، وضعیت تحویل و سایر گزینهها (Options) همچنان الزامات مستقل استاندارد هستند.
جمعبندی
EN 10216 یک مجموعه چندبخشی است. تعریف فنی هر محصول از بخش (Part)، گرید، دسته آزمون (Test Category)، وضعیت تحویل، ابعاد، خواص مکانیکی، آزمونها، NDT و مدارک بازرسی تشکیل میشود؛ بنابراین ارجاع کلی به «EN 10216» بهتنهایی دامنه فنی محصول را مشخص نمیکند.
ویرایشها و صفحات رسمی بررسیشده
شماره و سال انتشار استاندارد، دامنه کاربرد و الزامات تکمیلی باید با منبع رسمی، مشخصات فنی پروژه و الزامات قرارداد تطبیق داده شوند.
برای بررسی مشخصات فنی و تأمین محصولات فولادی موردنیاز پروژه با MANIK TRADING تماس بگیرید.
تماس با ما